MediQӨргөн хэрэглэгддэг шавьж устгах бодис Паркинсоны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ
Калифорнийн их сургуулийн (UCLA) судалгаагаар хлорпирифос хэмээх шавьж устгах бодист удаан хугацаанд өртөх нь Паркинсоны өвчнөөр өвчлөх эрсдэлийг 2,5 дахин нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ. Судлаачид энэ бодис тархины эсийг хэрхэн гэмтээдгийг олж мэдсэн бөгөөд лабораторийн туршилтаар түүнээс хамгаалах боломжит аргыг ч илрүүлсэн байна.
Товчхондоо
- UCLA-ийн Паркинсоны өвчтэй 829, өвчингүй 824 хүн хамруулсан судалгаагаар хлорпирифос шавьж устгах бодист удаан хугацаанд өртөх нь Паркинсоны өвчний эрсдэлийг 2,5 дахин нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ.
- Амьтан дээрх лабораторийн туршилтаар энэ бодис тархины гэмтсэн уургийг цэвэрлэдэг байгалийн систем болох аутофагийг хаадаг нь тогтоогджээ.
- Туршилтаар уг цэвэрлэгээний үйл явцыг сэргээхэд мэдрэлийн эсүүд хамгаалагдсан нь ирээдүйн эмчилгээний боломжийг харуулж байгаа ч хүн дээрх нэмэлт судалгаа шаардлагатай.
Та олон жил тариалангийн талбайн ойролцоо амьдарсан уу, эсвэл ажилласан уу? Тэгвэл ургамалд цацдаг химийн бодис таны эрүүл мэндэд зөвхөн хожим нь мэдэгдэхээр нөлөөлдөг байж магадгүй. Molecular Neurodegeneration сэтгүүлд нийтлэгдсэн UCLA Health-ийн судалгаагаар хлорпирифос хэмээх өргөн хэрэглээтэй шавьж устгах бодист удаан хугацаанд өртсөн хүмүүс Паркинсоны өвчнөөр өвчлөх эрсдэл 2,5 дахин илүү байгааг тогтоожээ. Энэ бодистай огт ойртоогүй хүмүүстэй харьцуулахад ийм ялгаа гарсан байна.
Паркинсоны өвчин нь хөдөлгөөнд оролцдог тархины эсийг аажмаар гэмтээдэг. Үүнээс болж хүний бие чичирхийлэх, булчин хөшүүн болох, хөдөлгөөн удаашрах, тэнцвэр алдах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг. Судлаачид Паркинсоны оноштой 829, энэ өвчингүй 824 хүний мэдээллийг нарийвчлан шинжилсэн. Тэд Калифорни мужийн шавьж устгах бодис цацсан бүртгэлийг оролцогчдын амьдарч, ажиллаж байсан хаягтай холбож, хугацааны туршид хэр их бодист өртсөнийг тооцоолсон юм.
Энэ бодис тархийг хэрхэн гэмтээдэг вэ?
Бие махбод дотор яг юу болдгийг мэдэхийн тулд баг амьтан дээр туршилт хийжээ. Хүмүүс орчноосоо шавьж устгах бодисыг хэрхэн амьсгалдагтай төстэй нөхцөлийг бүрдүүлэхийн тулд хулганад 11 долоо хоногийн турш хлорпирифосыг аэрозоль хэлбэрээр үйлчилсэн. Ингэхэд хулгануудын хөдөлгөөн муудаж, допамин ялгаруулдаг мэдрэлийн эсүүд нь үхсэн байна. Допамин бол тархины хөдөлгөөнийг жигд удирддаг чухал дамжуулагч бодис юм.
Мөн судлаачид зебр загас ашиглан нэгэн чухал зүйлийг олж мэдсэн. Хлорпирифос нь аутофаги буюу эсийн өөрийгөө цэвэрлэх үйл явцыг саатуулдаг аж. Аутофагийг эсийн дотоод дахин боловсруулах систем гэж төсөөлөөрэй. Энэ систем гэмтсэн уургийг задалж зайлуулдаг. Шавьж устгах бодис уг системийг хаахаар мэдрэлийн эс дотор хортой бодис хуримтлагддаг. Харин туршилтаар энэ цэвэрлэгээний үйл явцыг сэргээх, эсвэл хуримтлагдсан уургийг зайлуулахад мэдрэлийн эсүүд гэмтлээс хамгаалагдсан байна.
Тэгвэл энэ бодис шууд Паркинсоны өвчин үүсгэдэг гэсэн үг үү?
Энэ судалгаа зөвхөн холбоо хамаарлыг харуулсан. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хүмүүсийн өвчнийг энэ бодис шууд үүсгэснийг батлах боломжгүй. Лабораторийн туршилтад ажиглагдсан хамгаалах нөлөө хүн дээр ажиллах эсэхийг мэдэхийн тулд нэмэлт судалгаа шаардлагатай.
Хлорпирифосыг хөдөө аж ахуйд олон арван жилийн турш өргөнөөр хэрэглэж ирсэн. АНУ-д 2001 онд ахуйн хэрэглээг нь хориглож, 2021 онд тариалангийн хэрэглээнд нь нэмэлт хязгаарлалт тавьсан. Гэсэн ч энэ бодисыг АНУ-д олон төрлийн ургамалд одоо ч хэрэглэсээр байгаа бөгөөд бусад улс орнуудад ч өргөн ашигладаг.
"Энэ судалгаа нь хлорпирифосыг ерөнхий шавьж устгах бодис биш, Паркинсоны өвчний тодорхой нэг байгаль орчны эрсдэлт хүчин зүйл гэдгийг тогтоож байна" гэж UCLA Health-ийн Мэдрэлийн эмгэг судлалын профессор, судалгааны ахлах зохиогч Жефф Бронштейн хэлжээ. "Амьтны загвар дээр биологийн механизмыг харуулснаар бид энэ холбоо хамаарал шалтгаант болохыг харууллаа. Аутофагийн үйл ажиллагааны алдагдал мэдрэлийн хордлогыг үүсгэдэг болохыг нээсэн нь эмзэг тархины эсүүдийг хамгаалах эмчилгээний боломжит стратеги руу биднийг чиглүүлж байна."
Эцсийн дүндээ Паркинсоны өвчинтэй холбоотой тодорхой химийн бодисуудыг таньж мэдэх нь маш чухал. Ингэснээр эмч нар тухайн бодист өртөж байсан хүмүүсийг илүү нягт хянах боломжтой болно. Ирээдүйн эмчилгээний чиглэлийг ч тодорхойлно.
Хэрэв танд учир шалтгаангүй чичирхийлэл, булчингийн хөшүүн байдал, тэнцвэр алдах шинж тэмдэг илэрвэл эмчид хандаж үзүүлээрэй.
Одоо юу хийх вэ?
- Тариалан, цэцэрлэгжүүлэлтийн үеэр шавьж устгах бодистой ажиллахдаа амны хаалт, бээлий зэрэг хамгаалалтын хувцас заавал өмсөөрэй.
- Жимс, хүнсний ногоог идэхийн өмнө урсгал усанд сайтар угааж, гадаргуу дээрх шавьж устгах бодисын үлдэгдлийг багасгаарай.
- Олон жил шавьж устгах бодис цацдаг талбайн ойролцоо амьдарч, ажиллаж байсан бол өөрийнхөө түүхийг тэмдэглэж аваад, эмчид мэдэгдээрэй.
- Учир шалтгаангүй чичирхийлэл, булчингийн хөшүүн байдал, хөдөлгөөний зохицуулалт алдагдах шинж тэмдэг илэрвэл эмчид хандаж үзүүлээрэй.
Түгээмэл асуулт
Хлорпирифосыг одоо ч хэрэглэж байна уу?
Тийм. АНУ-д 2001 онд ахуйн хэрэглээг нь хориглож, 2021 онд тариалангийн хэрэглээнд нэмэлт хязгаарлалт тавьсан. Гэвч тэнд олон ургамалд одоо ч хэрэглэдэг бөгөөд бусад улс орнуудад ч өргөн ашиглаж байна.
Энэ судалгаа шавьж устгах бодисыг Паркинсоны өвчин үүсгэдэг гэж баталсан уу?
Үгүй. Хүн дээрх мэдээлэл зөвхөн холбоо хамаарлыг харуулсан тул шууд шалтгааныг батлахгүй. Гэхдээ хулгана, зебр загас дээрх туршилтаар энэ бодис Паркинсоны өвчний гол шинж тэмдгүүдийг давтаж үүсгэсэн.
Аутофаги гэж юу вэ?
Аутофаги бол эсийн байгалийн арчилгааны үйл явц юм. Эсүүд хуучирсан, гэмтсэн хэсгээ задалж зайлуулдаг дотоод дахин боловсруулах систем гэж ойлгож болно. Ингэснээр хортой бодис хуримтлагдахаас сэргийлдэг.
Асуулт байна уу?
Эрүүл мэндийн асуултаа AI зөвлөхөөс монголоор асуугаарай.
Үүнийг бас уншаарай
Гэрийн агаарын бохирдлыг бууруулах энгийн аргууд
Хатуу түлш, керосинээр хоол хийхэд ялгарах утаа нь уушги, зүрхэнд хортой. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-ын мэдээлснээр цэвэр түлшинд шилжиж, агааржуулалтыг сайжруулах нь гэр бүлийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалах үр дүнтэй арга юм.
Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрүүл мэндийн хор хөнөөл хурдацтай нэмэгдэж байна
Lancet Countdown-ийн 2026 оны тайланд дурдсанаар халуунаас шалтгаалсан нас баралт болон уур амьсгалтай холбоотой бусад эрсдэл арван жилийн өмнөхөөс илүү хурдан нэмэгдэж байна. Гэсэн хэдий ч цэвэр эрчим хүчинд оруулсан хөрөнгө оруулалт түүхэн дээд түвшинд хүрч, олон мянган хүний амийг хамгаалсаар байна.
Гадаад орчны агаарын бохирдлоос эрүүл мэндээ хамгаалах энгийн алхмууд
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-ын мэдээлснээр, гадаад орчны агаарын бохирдол 2019 онд дэлхий даяар 4,2 сая хүнийг эрт үхэлд хүргэсэн гэж тооцоолсон байна. Бохирдлын ихэнх эх үүсвэрийг бууруулахад төрийн бодлого шаардлагатай ч та өдөр тутмын энгийн алхмуудаар хордох эрсдэлээ багасгаж, зүрх, уушгины эрүүл мэндээ хамгаалах боломжтой.