MediQГэрийн агаарын бохирдлыг бууруулах энгийн аргууд
Хатуу түлш, керосинээр хоол хийхэд ялгарах утаа нь уушги, зүрхэнд хортой. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-ын мэдээлснээр цэвэр түлшинд шилжиж, агааржуулалтыг сайжруулах нь гэр бүлийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалах үр дүнтэй арга юм.
Товчхондоо
- Дэлхий даяар 2.1 тэрбум орчим хүн мод, нүүрс, аргал, керосин зэрэг бохирдуулагч түлшээр хоол хийж, аюултай дотоод утаа үүсгэдэг.
- ДЭМБ цахилгаан, LPG, байгалийн хий, био хий, нарны эрчим хүч зэрэг цэвэр сонголтуудад шилжихийг зөвлөж байна.
- ДЭМБ керосин хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж, гэрт боловсруулаагүй нүүрс хэрэглэхийг зөвлөдөггүй.
- Агааржуулалтыг сайжруулж, хүүхдийг гал зуухнаас хол байлгаснаар хортой тоосонцорт өдөр тутам өртөх нь буурна.
- Гэрийн агаарын бохирдол нь жил бүр 2.9 сая орчим хүний эрт нас баралтын шалтгаан болдог бөгөөд голчлон зүрхний өвчин, тархины харвалт, уушгины халдвартай холбоотой.
Монголд олон өрх ялангуяа урт өвлийн улиралд нүүрс, мод, аргалаар хоол хийж, гэрээ дулаацуулдаг. Энэ нь гэрийг дулаан байлгадаг ч аюултай утаагаар дүүргэдэг. ДЭМБ-ын мэдээлснээр дэлхий даяар 2.1 тэрбум орчим хүн ил зуух эсвэл керосин, биомасс (мод, малын аргал, тариалангийн хаягдал), нүүрсээр ажилладаг үр ашиг муутай зуухаар хоол хийдэг.
Энэхүү утаанд уушгинд гүн нэвтэрч, цусны урсгалд ордог жижиг тоосонцор агуулагддаг. Агааржуулалт муутай орон сууцанд дотоод утааны нарийн тоосонцрын хэмжээ зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 100 дахин их байж болно. Гэрийн агаарын бохирдол нь 2021 онд 2.9 сая орчим хүний нас баралтын шалтгаан болсон бөгөөд үүнд 5-аас доош насны 309 мянга гаруй хүүхдийн нас баралт багтсан байна. Мөн гэрийн агаарын бохирдол нь гадаад орчны агаарын бохирдолд ихээхэн хувь нэмэр оруулдаг.
Боломжтой бол цэвэр түлш сонго
Таны авч чадах хамгийн чухал алхам бол хоол хийх, гэрээ дулаацуулах аргаа өөрчлөх явдал юм. ДЭМБ хэрэглэх үед эрүүл мэндэд цэвэрт тооцогдох түлш, технологиор нарны эрчим хүч, цахилгаан, био хий, шингэрүүлсэн хий (LPG), байгалийн хий, спиртэн түлш, мөн ДЭМБ-ын удирдамжид заасан ялгарлын зорилтот үзүүлэлтийг хангасан биомасс зуухыг нэрлэсэн.
ДЭМБ керосин хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж, боловсруулаагүй нүүрс хэрэглэхийг зөвлөдөггүй. Хэрэв бүрэн шилжих боломжгүй байвал цэвэр технологи, түлш худалдан авахад санхүүгийн дэмжлэг үзүүлдэг хөтөлбөрүүдийн талаар орон нутгийн захиргаанаас лавлаарай.
Агааржуулалтыг сайжруулж, утаанд өртөхийг багасга
Эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд ихэвчлэн хоол хийх, түлээ бэлтгэх зэрэг гэрийн ажилд зуухны ойролцоо хамгийн их цагийг өнгөрүүлдэг тул эрүүл мэндэд учрах эрсдэлийн хамгийн их ачааллыг үүрдэг. Тэдний эрсдэлийг бууруулахын тулд:
- Хоол хийх эсвэл түлш шатааж байх үед утаа гадагшлахын тулд хаалга, цонхоо бага зэрэг онгорхой байлга.
- Зуух, гал асаалттай байх үед хүүхдийг холдуул.
- Утааны эх үүсвэрийн ойролцоо шаардлагагүй удаан байхаас зайлсхий.
ДЭМБ-ын мэдээлснээр цэвэр эрчим хүчийг өрхүүдэд нэвтрүүлэх стратегид агааржуулалт, орон сууцны зохион байгуулалтыг сайжруулах зэрэг багтана.
Анхааруулах шинж тэмдгүүдийг ажигла
Гэрийн агаарын бохирдол нь амьсгалын зам, уушгийг үрэвсүүлж, дархлааны хариу урвалыг сулруулан, цусны хүчилтөрөгч зөөвөрлөх чадварыг бууруулдаг. Энэ нь тархины харвалт, зүрхний ишемийн өвчин, уушгины архаг бөглөрөлт өвчин (УАБӨ), уушгины хорт хавдар зэрэг халдварт бус өвчинд хүргэдэг. Гэрийн агаарын бохирдолд өртөх нь хүүхдийн амьсгалын замын доод хэсгийн халдварт өртөх эрсдэлийг бараг хоёр дахин нэмэгдүүлдэг.
Хэрэв танай гэрийн хэн нэгэнд байнгын ханиалгах, амьсгаадах, цээжээр өвдөх, гэнэт сульдах шинж тэмдэг илэрвэл шууд эмнэлгийн тусламж ав. Шинж тэмдэг хүнд эсвэл амь насанд аюултай бол 103 руу залга. Амьсгалын хүнд асуудлыг гэртээ өөрөө эмчлэх гэж оролдож болохгүй. Танай өрхийн дулаацуулалт, хоол хийх арга нь гэр бүлийн эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлж болох талаар эмчтэйгээ ярилцаарай.
Одоо юу хийх вэ?
- Цахилгаан, LPG зэрэг цэвэр түлшинд шилжихэд олгох дэмжлэгийн талаар орон нутгийн захиргаа, эрчим хүчний байгууллагаасаа лавлаарай.
- Хүйтэн байсан ч хоол хийх, гэрээ дулаацуулах үед агааржуулалтыг сайжруулж, утаа гадагшлахын тулд цонх, хаалгаа бага зэрэг онгойлго.
- Бага насны хүүхэд утаанд маш эмзэг байдаг тул хатуу түлш, керосин шатааж байгаа өрөөнд оруулахгүй байх.
- ДЭМБ эдгээр түлшийг гэрт хэрэглэхийг зөвлөдөггүй тул боловсруулаагүй нүүрс, керосин дотор хэрэглэхээс зайлсхий.
- Гэр бүлийн гишүүд байнга ханиалгах, амьсгаадах зовиуртай бол эмчид хандаж, хүндээр амьсгаадах, цээжээр өвдвөл 103 руу шууд залга.
Асуулт байна уу?
Эрүүл мэндийн асуултаа AI зөвлөхөөс монголоор асуугаарай.
Үүнийг бас уншаарай
Өргөн хэрэглэгддэг шавьж устгах бодис Паркинсоны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ
Калифорнийн их сургуулийн (UCLA) судалгаагаар хлорпирифос хэмээх шавьж устгах бодист удаан хугацаанд өртөх нь Паркинсоны өвчнөөр өвчлөх эрсдэлийг 2,5 дахин нэмэгдүүлдэг болохыг тогтоожээ. Судлаачид энэ бодис тархины эсийг хэрхэн гэмтээдгийг олж мэдсэн бөгөөд лабораторийн туршилтаар түүнээс хамгаалах боломжит аргыг ч илрүүлсэн байна.
Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрүүл мэндийн хор хөнөөл хурдацтай нэмэгдэж байна
Lancet Countdown-ийн 2026 оны тайланд дурдсанаар халуунаас шалтгаалсан нас баралт болон уур амьсгалтай холбоотой бусад эрсдэл арван жилийн өмнөхөөс илүү хурдан нэмэгдэж байна. Гэсэн хэдий ч цэвэр эрчим хүчинд оруулсан хөрөнгө оруулалт түүхэн дээд түвшинд хүрч, олон мянган хүний амийг хамгаалсаар байна.
Гадаад орчны агаарын бохирдлоос эрүүл мэндээ хамгаалах энгийн алхмууд
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-ын мэдээлснээр, гадаад орчны агаарын бохирдол 2019 онд дэлхий даяар 4,2 сая хүнийг эрт үхэлд хүргэсэн гэж тооцоолсон байна. Бохирдлын ихэнх эх үүсвэрийг бууруулахад төрийн бодлого шаардлагатай ч та өдөр тутмын энгийн алхмуудаар хордох эрсдэлээ багасгаж, зүрх, уушгины эрүүл мэндээ хамгаалах боломжтой.