Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрүүл мэндийн хор хөнөөл хурдацтай нэмэгдэж байна

Lancet Countdown on Health and Climate Change-ийн 2026 оны тайланд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрүүл мэндийн хор хөнөөл нь түүнийг шийдвэрлэх дэлхий нийтийн арга хэмжээнээс илүү хурдацтай нэмэгдэж байгааг мэдээлжээ. Уг тайланг Их Британийн University College London тэргүүлэн, Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-тай стратегийн хамтын ажиллагааны хүрээнд 30 гаруй орны 100 гаруй байгууллагын 146 судлаач боловсруулсан байна.

Халуун, ган гачгийн эрсдэл нэмэгдэж байна

Тайланд дурдсанаар Парисын хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болсноос хойших жилүүдэд халуунаас шалтгаалсан нас баралтын жилийн дундаж тоо өмнөх арван жилтэй харьцуулахад бараг 36%-иар өссөн байна. Зөвхөн 2023 онд гэхэд халуун нь дэлхий даяар 710 мянган хүний нас баралттай холбогджээ. Судлаачид энэхүү ачааллын 70 гаруй хувь нь хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй уур амьсгалын өөрчлөлттэй шууд холбоотой гэж тогтоосон байна.

Мөн тайланд ган гачиг улам хүндэрч, усны экстрем үзэгдэлд өртөх байдал нэмэгдэж, халуунд өртсөнөөс үүдэлтэй эдийн засгийн ихээхэн хохирол учирч байгааг онцолжээ. ДЭМБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлт, агаарын чанар, эрчим хүч, эрүүл мэндийн нэгжийн дарга доктор Диармид Кэмпбелл-Лендрам "Уур амьсгалын өөрчлөлт дэлхийн бүс нутаг бүрт эрүүл мэндэд аль хэдийн хор хөнөөл учруулж байгаа бөгөөд эдгээр нөлөөллийн олонх нь улам хурдацтай болж байгааг нотолгоо харуулж байна" гэж мэдэгдлээ.

Цэвэр эрчим хүчний ахиц дэвшил амь аварч байна

Эрсдэл нэмэгдэж байгаа ч тайланд чухал ахиц дэвшил гарсныг дурджээ. 2025 онд цэвэр эрчим хүчинд оруулсан дэлхий нийтийн хөрөнгө оруулалт 2.1 их наяд ам.доллар давж түүхэн дээд түвшинд хүрсэн байна. Чулуужсан түлшнээс үүдэлтэй агаарын бохирдлыг бууруулсан олон улс жил бүр мянга мянган хүнийг эрт нас барахаас сэргийлж чадсан гэж тооцоолжээ.

Түүнчлэн улс орнууд уур амьсгалын цочролд тэсвэртэй эрүүл мэндийн тогтолцоог бүрдүүлэх чиглэлээр ахиц гаргаж байна. Үүнд үндэсний эрүүл мэндийн дасан зохицох төлөвлөгөө, уур амьсгалын мэдээлэлд суурилсан эрт сэрэмжлүүлгийн тогтолцоог нэвтрүүлэх явдал багтаж байна. Доктор Кэмпбелл-Лендрам "Энэ тайлан уур амьсгалын төлөөх үйл ажиллагаа нь эрүүл мэндийн арга хэмжээ гэдгийг харуулж байна. Илүү цэвэр эрчим хүч, бэхжсэн эрүүл мэндийн тогтолцоо, эрт сэрэмжлүүлгийн систем өнөөдөр хүмүүсийн амийг аварч байна" гэж нэмж хэлэв.

Онц байдал зарлахыг уриалж байна

Тайлангийн зохиогчид уур амьсгалын өөрчлөлтийг дэлхий нийтийн эрүүл мэндийн онцгой байдал гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрч, арга хэмжээ авахыг уриалжээ. Тэд хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, уур амьсгалын төслүүдийг санхүүжүүлэх шийдвэр гаргахдаа эрүүл мэндийн асуудлыг заавал тусгахыг зөвлөсөн байна.

ДЭМБ хяналт тандалт, техникийн удирдамж, онц байдлын ажиллагаагаараа дамжуулан хариу арга хэмжээ авч байна. Тус байгууллага 9-р сараас хойш одоо үргэлжилж буй Эль-Ниньо цаг агаарын үзэгдлээс үүдэлтэй эрүүл мэндийн нөлөөлөлд хамгийн их өртөх эрсдэлтэй орнуудад мэргэжилтнүүд болон дэмжлэг үзүүлж эхэлжээ. Олон улсын эрүүл мэндийн дүрмийн дагуу уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй нийгмийн эрүүл мэндийн онцгой байдалд олон улсын хамтарсан хариу арга хэмжээ авах шаардлагатай байж болзошгүй.

Энэхүү тайлан дэлхий нийтийн чиг хандлагыг тодорхойлсон боловч түүний дүгнэлт бүх бүс нутагт хамааралтай. Хаа сайгүй хүмүүс өдөр тутмын эрүүл мэндэд нөлөөлж буй цаг агаарын өөрчлөлттэй нүүр тулж байна. Эдгээр эрсдэлийг ойлгох нь орон нутгийн иргэдэд бэлтгэлтэй байж, аюулгүй байдлаа хангахад тусална.