Гадаад орчны агаарын бохирдлоос эрүүл мэндээ хамгаалах энгийн алхмууд

Агаарын бохирдол хүн бүрт нөлөөлдөг. ДЭМБ-ын мэдээлснээр, 2019 онд дэлхийн хүн амын 99% нь тус байгууллагын удирдамжид нийцэхгүй агаарын чанартай газар амьдарч байжээ. Тухайн жил гадаад орчны агаарын бохирдол дэлхий даяар 4,2 сая хүнийг эрт үхэлд хүргэсэн гэж тооцоолсон бөгөөд эдгээр нас баралтын 89% нь бага болон дунд орлоготой орнуудад бүртгэгджээ.

Гол аюул нь нарийн ширхэгт тоосонцор (PM)-оос үүдэлтэй. Эдгээр нь сульфат, нитрат, аммиак, натрийн хлорид, хар нүүрстөрөгч, эрдсийн тоос болон уснаас бүрдсэн агаарт хөвөгч маш жижиг хэсгүүд юм. Үүнийг амьсгалах нь зүрх судасны өвчин, амьсгалын замын өвчин, хорт хавдартай холбоотой. ДЭМБ-ын тооцоолсноор, гадаад орчны агаарын бохирдлоос үүдэлтэй эрт нас баралтын 68% нь зүрхний шигдээс, тархины харвалт, 14% нь уушгины архаг бөглөрөлт өвчин (УАБӨ), 14% нь амьсгалын замын доод хэсгийн хурц халдвар, 4% нь уушгины хорт хавдраас шалтгаалсан байна.

Таны дангаараа шийдвэрлэх боломжгүй зүйлс

ДЭМБ гадаад орчны агаарын бохирдлын ихэнх эх үүсвэр нь иргэдийн хяналтаас давсан гэдгийг тодорхой заасан. Бохирдлыг бууруулахын тулд эрчим хүч, тээвэр, хог хаягдлын менежмент, хот төлөвлөлт, хөдөө аж ахуйн салбарт бодлого боловсруулагчдын оролцоо шаардлагатай. Цэвэр эрчим хүчний үйлдвэрлэлд шилжих, барилгын дулаан хадгалалтыг сайжруулах, бага бохирдуулагч тээврийн хэрэгсэл ашиглах, хог хаягдлыг ил задгай шатаахгүйгээр устгах зэрэг нь үр дүнтэй бодлогын жишээ юм.

Гэсэн хэдий ч Монгол Улсын иргэдийн хувьд бид өөрсдийн хордох эрсдэлийг бууруулж, цэвэр агаарыг дэмжих сонголт хийх боломжтой.

Хордох эрсдэлийг бууруулах өдөр тутмын алхмууд

Том хэмжээний өөрчлөлтийг хүлээх зуур та өөрийгөө болон гэр бүлээ хамгаалах практик алхмуудыг хийж чадна:

• Зорчих хэрэгслээ зөв сонгоорой. ДЭМБ явган болон дугуйн зам, түргэн нийтийн тээврийг хөгжүүлэх нь бохирдлыг бууруулах үр дүнтэй арга гэж онцолдог. Аюулгүй, цаг агаарын нөхцөл зөвшөөрвөл хувийн машинаар явахын оронд алхах, дугуй унах, нийтийн тээврээр зорчихыг сонгоорой.
• Гэрийн ялгарлыг багасгаарай. ДЭМБ-ын мэдээлснээр, хоол хийх, халаах, гэрэлтүүлэхэд цэвэр эрчим хүч ашиглах нь хүрээлэн буй орчны агаарын бохирдлыг эрс бууруулдаг. Боломжтой бол түүхий нүүрс, мод шатаахын оронд цэвэр түлш, өндөр үр ашигтай зуух хэрэглээрэй.
• Хог хаягдал шатаахаас зайлсхийгээрэй. Хатуу хог хаягдлыг ил задгай шатаах нь бохирдлын гол эх үүсвэр болдог. ДЭМБ хог хаягдлыг багасгах, ангилан ялгах, дахин боловсруулах, дахин ашиглахыг хог шатаахын оронд зардал багатай хувилбар болгон зөвлөж байна.
• Их хөдөлгөөнтэй замыг анхаараарай. Азотын давхар исэл нь тээврийн хэрэгслийн түлшний шаталтаас ихэвчлэн ялгардаг хий юм. Тиймээс утаа ихтэй, хөдөлгөөн ихтэй замын ойролцоо удаан хугацаагаар байх, дасгал хийхээс зайлсхийгээрэй.

Хэзээ эмнэлгийн тусламж авах вэ?

Агаарын бохирдол нь зүрх, уушгины асуудалтай холбоотой байдаг тул анхааруулах шинж тэмдгүүдэд анхаарал хандуулаарай. Та эсвэл гэр бүлийн гишүүн тань цээжээр огцом өвдөх, хүндээр амьсгаадах, тархины харвалтын шинж тэмдэг илэрвэл шууд 103 руу залгаарай. Тасралтгүй ханиах, амьсгал хэржигнэх, амьсгаа давчдах зэрэг шинж тэмдэг удаан хугацаагаар үргэлжилж байвал шинж тэмдгээ аюулгүйгээр хэрхэн хянах талаар эмчтэйгээ зөвлөлдөөрэй.

Агаарын бохирдлоос эрүүл мэндээ хамгаалахад хувь хүний зуршил, нийгмийн хамтын ажиллагаа аль аль нь чухал. Цэвэр эрчим хүч рүү шилжиж, хог хаягдлаа багасгах аливаа жижиг алхам бид бүгдийн амьсгалдаг агаарыг цэвэршүүлэхэд тусална.