MediQС вирусын хепатитаас хамгаалах вакцин байхгүй. Тэгвэл яах вэ?
С вирусын хепатит буюу элэгний С вирус зөвхөн цусаар дамждаг бөгөөд үүнээс сэргийлэх вакцин одоогоор байхгүй. Энэ өвчнөөс өдөр тутмын энгийн дадал зуршлаараа өөрийгөө хэрхэн хамгаалахыг мэдэж аваарай.
Товчхондоо
- С вирусын хепатит зөвхөн халдвартай цусаар дамждаг. Хоол, ус, хөхний сүү, тэврэлт, үнсэлтээр халдахгүй.
- Вакцин байхгүй тул бэлгийн харьцаа, тариа хэрэглэлт, эмнэлгийн үйлчилгээний үед цустай хавьтахгүй байх нь чухал.
- Олон хүнд шинж тэмдэг илэрдэггүй ч хоёр үе шаттай цусны шинжилгээгээр халдварыг эрт илрүүлж, орчин үеийн эмээр 95%-иас илүүг нь бүрэн эдгээх боломжтой.
Та хэн нэгэнтэй хамт хооллож, тэврэхдээ С вирусын хепатитаас айх шаардлагагүй. Учир нь энэ халдвар хоол, ус, хөхний сүүгээр дамждаггүй. Тэврэх, үнсэх зэрэг энгийн харилцаагаар ч халдварлахгүй. Зөвхөн халдвартай цус өөр хүний биед ороход л халддаг.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын (ДЭМБ) тооцоогоор дэлхий даяар 47 сая орчим хүн С вирусын архаг халдвартай амьдарч байна. 2024 онд ойролцоогоор 239 000 хүн энэ өвчний улмаас нас барсан бөгөөд ихэвчлэн элэгний хатуурал, элэгний хорт хавдраас шалтгаалсан. Одоогоор энэ вирусээс сэргийлэх үр дүнтэй вакцин байхгүй тул халдвартай цустай хавьтахгүй байх нь цорын ганц хамгаалалт юм.
Вирус танд яаж хүрдэг вэ?
Ихэвчлэн эмнэлгийн багаж хэрэгсэл эсвэл тариа хэрэглэх үед халдварладаг. Эмнэлэгт тариур, зүүг дахин ашиглах, сайтар ариутгахгүй байх нь гол шалтгаан болно. Мөн шинжилгээнд хамрагдаагүй цус сэлбэх, тариа хэрэглэгчид багажаа хуваалцах замаар дамждаг.
Ховор тохиолдолд халдвартай ээжээс нярай хүүхдэд дамжина. Цус гарах эрсдэлтэй бэлгийн харьцааны үед ч халдварлаж болзошгүй. Жишээлбэл, эрэгтэйчүүд хоорондоо бэлгийн харьцаанд орох, олон түнштэй байх үед ийм эрсдэл нэмэгддэг.
Эрсдэлээ хэрхэн бууруулах вэ?
Вакцин байхгүй учраас таны өдөр тутмын сонголт маш чухал. Дараах энгийн алхмуудыг анхаараарай:
- Бэлгийн харьцааны үед бэлгэвч зэрэг хамгаалалтын хэрэгсэл заавал хэрэглээрэй. Ингэснээр цустай хавьтах магадлал багасна.
- Тариа хэрэглэх зүү, тариур, бусад багажийг хэзээ ч бусадтай хуваалцаж болохгүй.
- Эмнэлэг, шүдний эмчилгээнд очихдоо багаж хэрэгслийг зөв ариутгадаг эсэхийг асуугаарай. Нэг удаагийн хэрэгсэл ашиглаж байгаа эсэхийг тодруулаарай.
- Сахлын хутга, сойз зэрэг хувийн хэрэглэлээ бусдад бүү өг. Эдгээрт үл үзэгдэх жижиг цусны дуслал наалдсан байж мэднэ.
Тариа хэрэглэдэг хүмүүс, эрэгтэйчүүд хоорондоо бэлгийн харьцаанд ордог хүмүүс, ХДХВ-тэй хүмүүс эрсдэл өндөртэй. Мөн эмнэлгийн олон удаагийн процедурт хамрагддаг хүмүүс болгоомжтой байх хэрэгтэй.
Хэзээ шинжилгээ өгөх вэ?
Шинээр халдвар авсан хүмүүст ихэвчлэн ямар ч шинж тэмдэг илэрдэггүй. Тиймээс олон хүн өөрийгөө халдвартай гэдгээ мэддэггүй. Шинж тэмдэг илэрлээ ч хоёр долоо хоногоос зургаан сар хүртэл хугацаа шаардагдана. Зарим хүнд огт илрэхгүй байж мэднэ. Илэрвэл халуурах, ихэд ядрах, хоолонд дургүй болох, дотор муухайрах, бөөлжих, гэдэс өвдөх, шээс бараантах, өтгөн цайрах, үе мөч өвдөх, арьс эсвэл нүд шарлах зэрэг шинж гарна.
Эрт оношилсноор халдвараас үүдэх хүндрэлээс сэргийлж, бусдад халдаах эрсдэлийг бууруулна. Шинжилгээ маш энгийн. Эхлээд цуснаас эсрэг биет илрүүлнэ. Дараа нь идэвхтэй халдвартай эсэхийг батлах нуклейн хүчлийн шинжилгээ хийнэ. Халдвар авсан хүмүүсийн 30 орчим хувь нь зургаан сарын дотор эмчилгээгүйгээр вирусыг биеэсээ арилгадаг ч эсрэг биетийн шинжилгээ нь эерэг хэвээр гардаг тул энэ хоёр дахь шинжилгээ чухал юм.
Халдвартай цустай хавьтсан байж болзошгүй гэж бодвол эмчид хандаарай. Шууд үйлчилдэг вирусын эсрэг эмээр (ДАА) С вирусын хепатиттай хүмүүсийн 95%-иас илүүг нь бүрэн эдгээх боломжтой бөгөөд эмчилгээ ихэвчлэн 12-оос 24 долоо хоног үргэлжилнэ.
Энгийнээр хэлбэл, өөрийгөө хамгаалах ганцхан дүрэм бий: бусдын цусыг өөрийн цуснаас хол байлга.
Одоо юу хийх вэ?
- Цустай хавьтах эрсдэлийг бууруулахын тулд бэлгийн харьцааны үед бэлгэвч хэрэглээрэй.
- Зүү, тариур, сахлын хутга, сойзыг хэзээ ч бусадтай хуваалцаж болохгүй.
- Аливаа эмчилгээний өмнө эмнэлгийнхнээсээ ариутгасан эсвэл нэг удаагийн зүү хэрэглэж байгаа эсэхийг асуугаарай.
- Халдвартай цустай хавьтсан байж болзошгүй гэж бодвол эмчид хандаж, цусны шинжилгээ өгөөрэй.
Түгээмэл асуулт
Хоол хуваалцах, үнсэхэд С вирусын хепатит халдах уу?
Үгүй. ДЭМБ-ын мэдээлснээр С вирусын хепатит хөхний сүү, хоол, ус, тэврэх, үнсэх, халдвартай хүнтэй хоол ундаа хуваалцах зэрэг энгийн харилцаагаар халдварладаггүй.
Халдвар авбал шууд бие зовох уу?
Ихэвчлэн үгүй. Хурц халдварын үед шинж тэмдэг илрэх нь ховор. Ихэнх хүн халдвар авсныхаа дараах эхний долоо хоногуудад ямар нэгэн зовиургүй байдаг. Шинж тэмдэг илэрлээ ч хоёр долоо хоногоос зургаан сар хүртэл хугацаа шаардагдана.
С вирусын хепатитаас сэргийлэх вакцин бий юу?
Үгүй. ДЭМБ-аас мэдээлснээр одоогоор С вирусын хепатитаас сэргийлэх үр дүнтэй вакцин байхгүй. Халдвартай цустай хавьтахгүй байх нь цорын ганц урьдчилан сэргийлэх арга юм.
Асуулт байна уу?
Эрүүл мэндийн асуултаа AI зөвлөхөөс монголоор асуугаарай.
Үүнийг бас уншаарай
Эмэнд тэсвэртэй халдвараас өөрийгөө болон гэр бүлээ хэрхэн хамгаалах вэ?
Нянгийн эсрэг эмэнд тэсвэржих байдлын улмаас энгийн халдварыг ч эмчлэхэд хүндрэлтэй болж байна. Эмийг зөв хэрэглэж, ариун цэврээ сахиж, дархлаажуулалтаа цаг тухайд нь хийлгэснээр та эрсдэлээ бууруулна.
Тамхинаас өөрийгөө болон гэр бүлээ хэрхэн хамгаалах вэ?
Тамхи хүний биеийн бараг бүх эрхтнийг гэмтээдэг. Гэхдээ та эрсдэлээ бууруулах тодорхой алхмуудыг хийж чадна. Бусдын тамхины утаанаас зайлсхийх, аюулгүйгээр тамхинаас гарах, шинэ төрлийн никотин бүтээгдэхүүнээс татгалзах талаар мэдэж аваарай.
Аюулгүй хэмжээний архи гэж бий юу? Эрсдэлээ хэрхэн бууруулах вэ
Ямар ч хэмжээний архи эрүүл мэндэд бүрэн аюулгүй байдаггүй. Та хэр их, хэр олон, ямар нөхцөлд ууж байгаагаас шалтгаалан эрсдэл өөрчлөгддөг. Өөрийгөө болон бусдыг хэрхэн хамгаалахаа эндээс мэдэж аваарай.